Premiadu in Bonorva in su 2009 cun su primu prémiu in sa setzione sàgiu
S’istòria de sa bidda de Piaghe: sa diòtzesi, sa baronia e
sos oratòrios de santa Rughe e de su Rosàriu.
Publium=Ploaghe. Cun custa ecuatzione, in su 1859, pariat detzisa, pro su canònigu Giovanni Spanu sa chistione de s’identidade de sa bidda de Piaghe cun s’antiga Publium . Cuss’annu difatis su canònigu iscriiat sa Memoriae Antiquae Civitatis Publii chi totu aiant atribuidu a Frantziscu De Castro, forsis tzitadinu piaghesu bìvidu in Piaghe in su sèculu su de XV, puru si non fiat àteru chi un’imbentu de sas Pergamenas apòcrifas de Arborea.
De Castro, a pustis de àere pintadu su nuraghe subra unu fògiu, incomintzat a contare de s’orìgine de sa tzitade chi a pàrrere sou fiat istada fundada giai primu de sa dominatzione cartaginesa in s’ìsula, iscriet de unu nuraghe chi fiat istadu impitadu comente turre de mèria, a guardia de sa bidda . Sas fundamentas de custu nuraghe si podent bìdere galu a in intro de sa bidda.
De Castro si firmat «civis plovacensis», e a pustis de àere invocadu «patria mea charissima Publii», istabilit sena duda peruna s’identificatzione intre sas duas localidades «Memoria antiquae civitatis Publii qua in rustico sermone dicebatur a plebe pluvaca» .
Ma su canònigu aiat faddidu s’interpretatzione de sa Geografia de Tolomeo, custu aiat cullocadu sa «civica» de Publium, in sa costa de su cabu de susu de sa Sardigna a curtzu a su monte de Capo Testa, ma s’esistèntzia de un’àteru logu in Logudoro, chi in su limbàgiu curiale beniat cramadu Pluvaca o Plovaca , aiat fatu nàschere su malintesu. Spano aiat marcadu Publium in sa “Carta Antiquae Sardinie” in Logudoro, ma aiat fintzas postu unu puntu de dimanda a curtzu a s’atributzione, isse matessi non fiat cumbintu ca connoschiat ambos duos sos nùmenes: « in tutta la Sardegna settentrionale non c’è, all’infuori di Ploaghe, alcuna altra città che abbia conservato la somiglianza del nome» .
Istùdios linguìsticos e iscientìficos prus aprufundidos ant a pustis de tempus meda dadu un’àtera interpretatzione. Max Leopold Wagner bidet in su nùmene Ploauake, o Plavaki unu sustratu preromanu . Giulio Paulis in su topònimu Plovaki bi bidet unu sustratu grecu-bizantinu . Pro su retore Cossu s’orìgine de su nùmene Pluvio e Ploague est de atribuire a sas caraterìsticas de su logu, “in ue bi proet meda”! Ma totu su contràriu nos contat Vittorio Angius: “(…) le piogge non sono solitamente frequenti, anzi accade che, come nella maggior parte della Sardegna, vi sieno desiderate” . Spano si fiat duncas faddidu, bidende in sa memoria de De Castro sa legitimatzione de su sèberu de Piaghe comente sea vescovile e de su tìtulu de tzitade, chi fintzas sos istòricos, comente Fara, l’atribuiant. Est fàtzile duncas a custu puntu a si preguntare proite de s’atributzione de su tìtulu de Civitas Plovaca, in sa bassa edade de mèdiu, dae su mamentu chi puru sos capos de logu de sos giuigados fiant cramados villas.
In sos condaghes su tìtulu de tzitade non s’agatat mai pro peruna diòtzesi, e in sos sìnodos logudoresos, tzelebrados in su sèculu su de XV, sas seas vescoviles sunt cramadas «villas», francu chi Tàtari, tìtulu chi l’ant dadu cun sa Bulla «Super Universas» de su 3 de abrile 1441, cando sa sea metropolitana fiat istada cambiada dae Torres a Tàtari, in sa crèsia de Santu Nigola .
Leggi tutto