Salvatore Patatu, Boghes e caras antigas de su Mulinu ‘su ‘Entu. Prefazione di Paolo Pulina, Tipografia TAS, Sassari 2012 pp.170 con CDAUDIO
Aia apenas ùndighi annos cando, finida sa cuinta elementare, apo incomintzadu a fàghere su mulinarzeddu pro aggiuare a babbu. Su mulinu fit sitiadu in una carrela chi dae issu leaiat su nùmene: carrela ’e Mulinu. . . .
. . . Una barantina de annos como, ammentende su mulinu, apo iscritu custa poesia chi at balanzadu unu prèmiu in unu cuncursu:
SU MULINU ABBANDONADU
Cantas cosas
mi ’atides a s’ammentu.
muros, dae su tempus ratados!
E bois, lòrigas ruinzadas
e ferrada de ventana,
chi, pro musca caddina
inchietos caddos
e àinos archilados,
marra marra,
fortza bos proaiant e balentia!
Sa dulche mùida ’e sa mola,
chi calda sa farina cana
’etaiat in sa ’uca de linna,
imbellida de tela crua
che de zòvana istranza dulche cara.
Su giannile biancu de ’oladia,
chi in s’impedradu antigu,
cunsumidu dae pes
de fitianas tribulias,
modde, a lenu a lenu si perdiat,
che tipidiu a bentu de arzola,
in sa cora, istraca ’e trazar abba.
E tue, mola, a cantare sighisti,
dae ciarras de comares cameddada,
chi a fiotu arriviant, cun tidiles
pistados dae gàrrigos pesudos
de milli ranos pròssimos de pane,
frutu de incunzas sueradas,
de timerosas dies de ’iddia
e de dolentes fogos s’istremutu,
in còrvulas balladas,
dae istracos passos trazadas,
in tirighinos mudos,
iscurosos, allegros
de apagada cuntentesa.
Mulinu ’etzu,
non fisti logu ebbia de fadiga
e suore, ma logu de pasu e de isetu,
ue pro buglia innotzente si riiat,
isetende s’intinnu ’e su mojolu,
chi de àteru trigu aiat bisonzu.
Como, nudda est restadu!
Meràculos at fatu s’era noa!
Ei s’umanidade tua tota canta
chena si penetire nd’at distrutu.
( . . .) “Su mulinarzu nde devet ischire una in pius de su padre” naraiat tiu Giuanninu Senneresu, chi ’eniat a bèndere ozu ermanu fatu ’idda. “Sos padres istant tota die chena fàghere nudda e passant su tempus meledende comente trampare sa zente; peus
de sos de sa tributària, chi intendent su fiagu de su tebacu dae tesu”, torraiat a nàrrere riende. E faghiat su contu de su fiagapipas (finantzieri) chi, cand’est mortu, s’est presentadu cun poderia a dainanti a santu Pedru pro ch’intrare deretu in paradisu, chentza passare nessi unu paju de istios in purgadòriu. E santu Pedru l’at nadu cun tonu pascescile: “Aiseta un’aizu, no epas presse, tue as fiagadu pipas tota vida, as arruinadu zente meda, pòveros e disgrasciados chi chircaiant unu mossu de pane pro sos fizos; edducas, no as diritu de intrare deretu in chelu. Tropu nd’as cumbinadu, pro bi dare dae subra. Como ti peso s’ànima e bidimus cantos sèculos de penitèntzia ti tocant”. De comente che pigat a su piatu de su pesu cudd’ànima, fit comente e chi b’àeret postu subra unu còdulu de granitu limbaresu mannu cantu un’òrriu.
“E comente fato a ti che fàghere passare cun tota custa nieddura de pecados? Inoghe ch’at de totu! Duamiza limbicos secruestados, fintzas su e de pòveru Andria Cipirillu, chi lu trataiat pro fàghere s’àlcolo a sos malàidos. As secruestadu s’àinu a tiu Foddetzu, ca fit gàrrigu de ’inata. As ritiradu sos p. 24 biros a Giuanne Mureddu ca no aiat pagadu su dàtziu pro unu barrile de atzua siciliana. As arruinadu unu pòveru disgrasciadu chi bendiat iscobariles fatu ’idda. A cheres chi sighe a lèggere?
A oju, gai, chena fàghere sos càlculos giustos, si t’andat bene, ti tocat de che passare nessi una chentinària de sèculos in su purgadòriu. Bastet chi, a contos cumpridos, non ti tochet in sorte de che frazigare sos ossos in sa funguruza de s’inferru, in sa Giudeca,a costazos de Càssio, de Giuda e de Bruto, ispuntorzados dae Lutziferru barvilongu, chi a puntorzu giughet unu berrudu longu cantu un’àlvure de fustialvu”, l’at nadu santu Pedru pius sèriu de unu mussignore grijimende.
“Comente? No est sorte chi tocat a mie cussa, balla chi ti ses isbagliende”, narat cuddu cun cara de cannau. E, tochèndeli pagu pagu su frùntene cun duos pòddighes, comente e ispìnghèndelu, incalchende su tonu de sas peràulas, aggiunghet: “Tue ses bugliende”.
“Atreche e buglia est! Mira chi inoghe no amus s’abbitzu de bugliare. Abbàida su bratzu de su pesu e su pirone de bator cuintales chi b’apo dèvidu pònnere”, li rispondet su Santu, franghèndesi e ammustrèndeli totu. Su finantzieri s’acurtziat pro bìdere mezus e, passende dae s’isfutimentu a sa cuntentesa, narat a boghe leada: “Custu pesu no est puntzonadu, non mi fetas leare provedimentos”. E, gai nende, ch’intrat deretu in chelu chena mancu si ’oltare.
Tiu Giuanninu si ’antaiat de àere fatu parte de su corpus de sa guàrdia de finàntzia pro deghe annos, daboi de èssere istadu bìndighi annos padre chircante in su cunventu de Lanusei. Edducas, fit a modu e a manera de imparare trucos a calesisiat imbroglione.
“Deo apo àpidu sos mezus mastros” naraiat incaminèndesi in Muru Pianedda.
. . . ( In su Mulinu de su ‘Entu)
Intrende a dresta bi fit su pesu, cun su pironeddu de sos etos, s’oro de su mulinarzu. In fundu a dresta unu lavandineddu cun unu brocale biancu de ferrismaltu e, a costazos, una bella branda. Si bi podiat vìvere bene meda in cust’apusentu e bene aia fatu sende sìndigu a l’acontzare. Su mojolu fit sistemadu a insubra de sa mola subrana, in dun’ispèssia de niciu iscavadu in su muru de fundu, pròpiu ue falaiat sa puleggia chi aggantzaiat s’ingranaggiu de sa mola.
Pro pòdere arrivire a chi ‘etare su trigu, b’aiat un’iscalita, arrumbada a su muru, a costazos de su mojolu. Fia sempre in chirca de fàghere calchi cosa de profetu andende in pensione; forsis l’aia agatada: torrare a ue aia incomintzadu, a fàghere su mulinarzu.
La Redazione. Pubblichiamo un brano dell’ultima opera di Salvatore Patatu per concessione dell’autore, noto scrittore in lingua sarda di Chiaramonti.
Leggi tutto